Duan Na Muiligheartaich & Laoi Na Mna Mora

Duan na Muiligheartaich

Latha dhan Fhinn air Tulach Chòir
A' coimhead Èirinn far mòr thimcheall
Chunnacas a' tighinn air bhàrraibh thonn
An earra chraoileach chràileach chrom

'S e b' ainm dhan ni nach bu mhisg
A' Mhuiligheartach mhaol ruadh
O chrìochan Loch'nach thar sàil
Gu Èirinn a' chomhachadh uile

Bha claidheamh meirgeach air a crios
An àm na feirge clisge cas
Bha dà shleagh fhada chaol
Air an taobh eile dhan chaillich

Nuair dh' fhairich iad calg na bèisteadh
Dh' èirich Fionn, flath na Fìnne,
'S dh' èirich Oisean, flath na fear,
'S gun do dh' èirich sin agus Cearathall

Dh' èirich Oisean ud thall,
Dh' èirich sin is Ardann,
'S dh' èirich Diarmad mac Rìgh Lòin,
'S gun do dh' èirich sin is Fionn is Goilean

Ceathrar a b' fhoghnaiche a bha san Fhìnn
A' chaidh a' chòmhnadh na bèisteadh
Bha i ga frithealadh ma seach
Ma ni a' lann air a' lasair

"Mo bheud!" arsa Gobha nan Duan,
"Ma mharbhadh mo Mhuiligheartach maol ruadh,
Nach tàinig a dhaoine na shluagh
A' bheireadh fuil air a maol ruadh.

Mar do shluig i talamh toll,
Bàthadh a muir sleamhainn lom,
'S mòr a nàire do Flaith Fàil
Gèill thoirt do luchd aoin-eilein.

Bheirinn mo bhriathran gu dian
Ma mharbhadh mo Mhuiligheartach an Èirinn,
Na fàgainn-sa clach an allt,
An fhine na fàsach na fonn,
Gun togail liom air bhàrr mo long
'S Èirinn chothromach thoirt leam."

Thàrla Mac Cumhaill an àigh
'S a Mhuiligheartach làimh air làimh
Fearna chan fhacas mar sin
Bho cheardach Gobha Chloin 'ic Lìobhainn

Bha dealt air bhàrraibh a sleigh
Aig Mac Cumhaill an taoibh ghil
Bha taobh a guailleadh ri bun
'S bha braon dha fuil air na fraochan

Cha do mharbh i ach an Fhìnn
Buidheann ma nach buinnigte gill
'S thug an gobha leis a brìgh
Gu Iar Leòmhann an àrd-rìgh.

Laoi na Mná Móra

An lá bhí Oisían agus Fionn
I nGleann Mhic Smóil an ghlóir ghrinn
I dTalamh Mhic an Laighnigh na sleamhnán cruinn

Scaoil siad an dá ghadhar déag amach
Ba bhinne ná téad a ngloim
A d' fhág a n-amharc amach

Chuir Fionn a ordóg ina bhéal
Is chogain sé i go dti an smior
Sin an uair a labhaireas an Conán Maol:

"Dar mo láimh sin ort, a Chonáin Mhaoil,
Cé gur mhór an bhrí ár gconairt gharg
Tá siad marbh uilig gan bhrí
Ach an Bran a riamh a thug an bua ag sealg."

Ó tháinig an Bran 's í fliuch salach
Scread go crua agus ghol go binn:
"A Chonáin a rún, tá do cheann i gcontúirt chrua;

Ó leag muid togha agus rogha gach bia,
Choisc muid ár n-ocras ar fheoil 's ár dtart ar fhíon,
Ach is é mo mhian nach dteachaigh mo bhia chun suain go fóill."

Ár ráit na bhfocla, tháinig sí i láthair:
"Go mbeannaí daoibh, a ghrá sibh a Fhinn,
Tá sibh uilig ann in éineacht
'S gur leat, a Fhinn Mhic Cumhaill,
Atá lán mo chuid barc."

Bhí troighte dá teanga taobh amuigh
Dá béal ag an phéist mhór nár bhán an crua
Bhí brat uirthi go barr na sál
Bhí taobh dubh is an taobh eile bán
Is ní bhfaighfeá ar na sluaite bean ba ghráice.

Ó is iomaí long amuigh ar lear,
Is iomaí cabán geal i dtír,
Sin an uair a labhaireas an Conán Maol:

"Dar mo láimh sin ort, a iníon an rí,
Ní ghabhfaidh mé leat mar mhnaoi,
Is go n-aithním ar do ród sróil
Gur tú a tháinig romhan sa tseilg inniu."

Ó sin an uair a ghlac sí an lann faobhrach ghéar
Na n-iomata fiach ina láimh deis,
Bhain sí an ceann de chlogad laoich;
Is nár mhór an díth do rinne an bhean!